Menu

Participerende observatie, hulpmiddel bij stedelijke vernieuwing

De transformatie van een verouderde woonwijk naar een eigentijdse leefomgeving is bijzonder ingrijpend voor bewoners.
In de praktijk betekent het dikwijls jaren van onzekerheid, machteloosheid en overlast.Het gevolg: weerstand, apathie en formele bezwaren. Communicatie en participatie schieten tekort om echt zicht te krijgen op wat mensen daadwerkelijk bezighoudt en om vertrouwen te winnen.
Een manier om daadwerkelijk contact met bewoners tot stand te brengen is de participerende observatiemethode.

Bij stedelijke vernieuwing zijn de harde, fysieke aspecten vaak leading. De sociale en economische factoren volgen. Beslissingen worden in hoofdzaak genomen op grond van cijfers, politieke afwegingen en beleidsrichtingen en lang niet altijd op grond van wensen en behoeften van bewoners.

Bewoners zijn in dit krachtenveld vaak het spreekwoordelijke ‘vijfde wiel aan de wagen’. Er wordt veel over bewoners gesproken en te weinig met bewoners.

Opmerkingen 'worden meegenomen'
Communicatie is nog te vaak een eenzijdig proces van informeren. Er worden websites gebouwd en nieuwsbrieven verspreid. Tijdens bewonersbijeenkomsten komt vaak slechts een klein deel van de bewoners opdagen. Degenen die komen, zijn zij die toch wel van zich laten horen. Anderen voelen zich onwennig, zijn terughoudend met het stellen van vragen of domineren de avond met emotionele reacties. Na afloop van de bijeenkomst verdwijnen bewoners weer in de wijk. Medewerkers van gemeente en corporatie zoeken hun kantoor op. Opmerkingen en suggesties ‘worden meegenomen’. Het duurt vervolgens vaak weer een hele tijd voor het volgend persoonlijk contact plaatsvindt. Van een daadwerkelijke dialoog is nauwelijks sprake.

Participerende observatie
Een goede manier om vast te stellen wat er in een wijk echt leeft, welke behoeften bewoners daadwerkelijk hebben, hoe de sociale structuur is opgebouwd, wie de opinionleaders zijn en welke waarden en normen het gedrag bepalen, is door deel uit te maken van de wijk. Een methode, afkomstig uit de culturele antropologie, die zich bij uitstek hiervoor leent is de ‘participerende observatie’. In het kort komt het er op neer dat je als buitenstaander een tijd in de wijk gaat wonen. Je leeft tussen en met de bewoners, praat met ze, deelt lief en leed, observeert en wint hun vertrouwen. Pas dan krijg je een beeld van de werkelijkheid en kun je op basis van respect, vertrouwen en behoeften tot de juiste en gedragen beslissingen komen.

Leven in de wijk

Het gaat waarschijnlijk te ver om procesmanagers, projectleiders en communicatieadviseurs te vragen om hun gezin, hun comfortabele woning en hun vertrouwde sociale omgeving gedurende een aantal maanden in te ruilen voor een verouderde woonwijk. Een wijk met fysieke, sociale en economische rafelrandjes.
Wel kunnen we van de essentie van de participerende observatie leren. Met een goed informatiecentrum en met bewust gedrag, gericht op het tot stand brengen van ontmoetingen, kunnen we fysiek meer aanwezig zijn en daadwerkelijke contacten tot stand brengen.

Informatiecentrum
Bij herstructureringsprojecten wordt soms een informatiecentrum ingericht. Het centrum is helaas vaak niet meer dan een leegstaande woning. Een plek waar huismeesters en wijkbeheerders wekelijks spreekuur houden. Een plaats waar het buurtcomité vergadert en waar een prikbord hangt met daarop de activiteiten in de wijk.
Degenen die sturing geven aan het vernieuwingsproces opereren in hoofdzaak vanuit hun normale kantoor.
Een informatiecentrum moet eigenlijk een laagdrempelige kantooromgeving zijn. Een gebouw waar procesmanagers, wijkbeheerders, communicatieadviseurs en andere direct betrokkenen hun werkplek hebben. Een plaats waar vergaderruimten zijn en waar buurtbewoners binnenlopen voor informatie, een kop koffie en een praatje. Een fysiek plek waar bewoners altijd terecht kunnen en die samen met de gebruikers deel uitmaakt van de wijk. Uiteraard leidt een informatiecentrum alleen tot echt contact als het gedrag van medewerkers daarop gericht is.

Gedrag medewerkers
Werken vanuit een informatiecentrum op locatie, betekent deel uitmaken van de wijk. Medewerkers moeten dagelijkse contacten met bewoners zien als onderdeel van hun werk. Het vraagt om medewerkers met een hoge mate van communicatiebewustzijn en om gedrag dat gericht is op het tot stand brengen van contacten.
Dat gedrag kan gestalte krijgen door de dagelijkse inkopen voor de lunch te doen in de buurtwinkel. De wandeling na de lunch gaat door de wijk en gaat gepaard met gesprekken met kinderen, jongeren en volwassenen. Eén keer in de week gaan medewerkers eten in een restaurant in de wijk. Buurtbewoners worden spontaan uitgenodigd voor een kop koffie in het informatiecentrum. Naast het gesprek over koetjes en kalfjes vertelt de medewerker waar hij op dat moment mee bezig is. En omgekeerd gaan medewerkers zelf regelmatig bij buurtbewoners op de koffie. Professionals lopen binnen bij de bingo en de repetitie van de dansvereniging.
Ze praten niet alleen over vernieuwing van de wijk maar juist over datgene wat mensen bezighoudt. Ze zijn geïnteresseerd in hoe mensen leven en wonen. Ze willen weten wat jongeren ’s avonds doen, wat hen beweegt en waar ze zich zorgen over maken. Kortom professionals die daadwerkelijk gadeslaan en de dialoog aangaan. Die zonder waardeoordeel het dagelijks leven observeren en bespreekbaar maken.

Vertrouwen
De participerende observatiemethode gaat in theorie uit van een permanente aanwezigheid: 24 uur per dag, 7 dagen in de week. Dat bereiken we niet met de aanwezigheid van een informatiecentrum. Maar met medewerkers die werken vanuit het gedachtengoed van deze methode, maken we een stap in de goede richting. Een stap die veel nuttige informatie oplevert en resulteert in vertrouwen.
Een gezamenlijke werkplek voor medewerkers in de vorm van een informatiecentrum leidt bovendien tot een betere kennisuitwisseling tussen professionals onderling en met bewoners. Tot korte lijnen en de mogelijkheid om snel in de spelen op actuele gebeurtenissen.
Participerende observatie, een methode waarvan de essentie kan bijdragen aan daadwerkelijk contact met bewoners en aan een soepel stedelijk vernieuwingsproces.

Laatst aangepast opwoensdag, 22 oktober 2014 15:02

Gerelateerde items (op tag)

Laat een reactie achter

Zorg ervoor dat u de verplichte (*) velden invult waar dit is aangegeven. HTML code is niet toegestaan.

Log In

Log in with Facebook

Wachtwoord vergeten? / Gebruikersnaam vergeten?